Liselotte Spaargaren, Expert Gezondheid & Vitaliteit, maakte vitaliteit meetbaar binnen Vitens. Binnen twee jaar daalden zowel het verzuim als de WIA-instroom aanzienlijk.
Vitens werkt met bijna 2.000 vaste medewerkers aan de maatschappelijke missie: 'Drinkwater voor nu en later'. Waar waterschaarste tien jaar geleden nog geen issue was, is dat nu een topprioriteit. Tegelijkertijd kampt Vitens met vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt; de uitstroom steeg in de afgelopen jaren van 3 naar 10 procent. Om de grote opgaven voor de toekomst aan te kunnen, is de vitaliteit van medewerkers van groot belang.
Framework voor aantrekkelijk werkgeverschap
Vitens koos voor een wetenschappelijke benadering van welzijn en vitaliteit. Liselotte stelde samen met collega’s een business case op voor een wetenschappelijke systeemanalyse met financiering uit het 'Budget Fit & Vitaal'. Door deelname aan het mantelcontract van de WENB met Zilveren Kruis kan Vitens hierop aanspraak maken.
Voor de uitvoering ervan werkte Vitens samen met het Nederlands Expertisecentrum Vitaliteit (NEV). Dat werd de basis voor een datagedreven framework rondom aantrekkelijk werkgeverschap, met onder meer realtime dashboards voor verzuim en voor medewerkersonderzoeken. Liselotte: "Dankzij dit fundament sturen we nu op praktijkinzichten, gekoppeld aan wetenschappelijk gevalideerde data en meetbare risico's."
Scherpe daling verzuim en WIA-instroom
De gerichte aanpak levert harde resultaten op. In twee jaar tijd ging het verzuimpercentage omlaag van 5 naar 4,2 – een daling die het drinkwaterbedrijf een directe loonkostenbesparing oplevert van 755.000 euro. Een extra besparing realiseert Vitens daarnaast als eigenrisicodrager, door ook de WIA-instroom sterk omlaag te brengen. “Wij sturen niet op winstmaximalisatie”, legt Liselotte uit. “Deze besparingen vergroten de ruimte om te investeren in betrouwbaar drinkwater voor onze 6 miljoen klanten. Onder de streep komt verzuimreductie dus ten goede aan de maatschappij.”
Vitens Vitaal stimuleert eigenaarschap
In de uitvoering zet Vitens nog een bijzondere stap. In samenwerking met Zilveren Kruis introduceert Liselotte de Present! Service van de zorgverzekeraar onder de naam 'Vitens Vitaal'. Medewerkers krijgen de gelegenheid om 500 euro per jaar direct en anoniem te besteden aan gezondheidsoplossingen, zonder dat hun manager daar goedkeuring voor hoeft te geven. "Als je eigenaarschap wil stimuleren, moeten medewerkers onbelemmerd oplossingen kunnen aanvragen", legt Liselotte uit. "Ze krijgen het vertrouwen om écht hun eigen keuzes te maken. En als het budget opraakt doordat alle Vitensers aan hun gezondheid werken dan bestel ik taart!"
Aanbod afstemmen op behoefte
Bij Vitens gaan data en maatwerk hand in hand. Uit geanonimiseerde zorgconsumptiedata van het drinkwaterbedrijf bleek dat onder meer mentale gezondheid en hart- en vaatziekten een bovengemiddeld risico vormden voor het werkvermogen van de medewerkers. Liselotte: “Met die data stemmen we ons aanbod in Vitens Vitaal optimaal af op de behoeften van de organisatie. Zo hebben we ook van verzuimbegeleiding maatwerk gemaakt, door er echte specialisten op te zetten.”
Daarbij ligt de focus sterk op wat iemand nog wél kan. Uit ervaring weten we hoe belangrijk het is voor mensen om verbonden te blijven met werk – ook al zijn er beperkingen. Door medewerkers hun autonomie te geven en het werk naar de persoon in te richten, houdt Vitens medewerkers langer en gelukkiger aan boord.
Wat Vitens anders deed
- Een wetenschappelijke aanpak ontwikkelen
Door een datagedreven framework (wetenschappelijk gevalideerde definities en vragenlijsten) medewerkersdata toetsen aan referentiewaarden van het JDR-model en instituten als TNO.
- Vitaliteit meetbaar maken
HR-dashboards en geanonimiseerde zorgdata van Zilveren Kruis transformeren vitaliteit naar een overzichtelijke, meetbare en datagedreven strategie.
- De manager uit het proces halen
Medewerkers kiezen zelf anoniem gezondheidsoplossingen uit het platform 'Vitens Vitaal' zonder dat hun leidinggevende daarvoor toestemming hoeft te geven.
- Sturen op werkvermogen
Werkvermogen als voorspeller van verzuim is een indicator voor duurzame inzetbaarheid. Door werkvermogen meetbaar te maken kan Vitens erop sturen als een KPI.
- Specialistische verzuimbegeleiding
Verzuimbegeleiding is sinds twee jaar verplaatst van HR-generalisten naar erkende vakspecialisten, zoals verzuim- en preventieadviseurs.
- Focus op mogelijkheden
Alle mogelijkheden benutten om medewerkers aan boord te houden, o.a. door mensen in de WGA-maatwerkcontracten te bieden die hun specifieke beperkingen respecteren.
Wat Vitens leerde
Blijf weg van vitaliteitshypes en baseer je beleid op wetenschappelijke data. Door veerkracht te verankeren in de algemene bedrijfsstrategie, ontstaat mandaat om echt impact te maken. “Radicaal vertrouwen” bleek de sleutel tot succes: als je wilt dat medewerkers de regie pakken over hun gezondheid, moet je de leidinggevende uit het goedkeuringsproces durven halen. Tot slot leerde Vitens fundamenteel anders te kijken naar langdurig verzuim. Door samen met deels zieke medewerkers en specialisten te focussen op wat er nog wél kan, behoudt het drinkwaterbedrijf waardevolle vakkennis en blijven mensen langer en gelukkiger inzetbaar.
De resultaten:
- Het verzuim daalde met 16 procent
Over de periode 2023-2025 nam het verzuimpercentage af van 5 naar 4,2 – een daling van 16% met een directe besparing van 755.000 euro op de loonkosten in 2025 tot gevolg.
- Verschuiving van curatief naar preventief
Waar het gezondheidsplatform voorheen gericht was op herstel, vormen preventie en het versterken van medewerkers om uitval te voorkomen nu met 90% de speerpunt van het beleid.
- Hoge betrokkenheid en retentie
70% van de medewerkers neemt actief en vrijwillig deel aan medewerkersonderzoeken. Maar liefst 87% van de medewerkers geeft aan bij Vitens te willen blijven.
- Kortere verzuimduur en minder meldingen
Medewerkers zijn gemiddeld minder lang ziek. De verzuimduur zakte van 27 naar 21 dagen.
- Drastische verlaging van de WIA-instroom
Vitens is eigenrisicodrager voor de WIA. De sterk gedaalde WIA-instroom vertaalt zich direct naar aanzienlijk lagere kosten.